Dział I
Przepisy ogólne
Rozdział 6
Zamawiający i wykonawcy
Oddział 2
Wykonawcy
Art. 57
Przesłanki ubiegania się o udzielenie zamówienia
O udzielenie zamówienia mogą ubiegać się wykonawcy, którzy:
1) nie podlegają wykluczeniu;
2) spełniają warunki udziału w postępowaniu, o ile zostały one określone przez zamawiającego.
1. Uwagi ogólne. Regulacja Pzp opiera się na zasadzie jak najbardziej otwartego dostępu do rynku zamówień publicznych. Większa liczba wykonawców zwiększa konkurencję, stwarzając zamawiającym szansę uzyskania korzystniejszej oferty. Zasada otwartego dostępu do zamówień publicznych nie może być jednak pojmowana absolutnie. Konieczna ochrona interesu publicznego wymaga, aby o udzielenie zamówienia mogli ubiegać się wyłącznie wykonawcy rzetelni oraz dający gwarancję należytej realizacji umowy w sprawie zamówienia publicznego172. Dlatego według dyspozycji art. 57 Pzp o udzielenie zamówienia mogą ubiegać się wyłącznie wykonawcy, którzy nie podlegają wykluczeniu oraz spełniają warunki udziału w postępowaniu, o ile zostały one określone przez zamawiającego.
2. Wykluczenie. Z postępowania o udzielenie zamówienia podlega wykluczeniu wykonawca, w stosunku do którego zachodzi podstawa wykluczenia o charakterze obligatoryjnym określona w art. 108 ust. 1 i 2 Pzp lub wskazana przez zamawiającego w ogłoszeniu o zamówieniu lub dokumentach zamówienia podstawa wykluczenia o charakterze fakultatywnym określona w art. 109 ust. 1 Pzp. Pomimo zaistnienia podstawy wykluczenia wykonawca nie podlega jednak wykluczeniu, jeżeli udowodni zamawiającemu, że podjął środki w celu „samooczyszczenia”, które są wystarczające do wykazania jego rzetelności (art. 110 ust. 2 i 3 Pzp). Ponadto w przypadku fakultatywnych podstaw wykluczenia zamawiający może, co do zasady, odstąpić od wykluczenia wykonawcy, jeżeli wykluczenie byłoby w sposób oczywisty nieproporcjonalne (art. 109 ust. 3 Pzp).
3. Warunki udziału w postępowaniu. W odróżnieniu od podstaw wykluczenia, które są określone ustawowo, warunki udziału w postępowaniu są kształtowane przez samego zamawiającego z uwzględnieniem jego potrzeb. Swoboda określenia przez zamawiających warunków zamówienia obejmuje nie tylko swobodę kształtowania treści warunków, ale również swobodę decydowania, czy warunki zostaną w ogóle określone. Zgodnie bowiem z art. 57 pkt 2 Pzp o zamówienie mogą ubiegać się wykonawcy, którzy spełniają warunki udziału w postępowaniu, o ile zostały one określone przez zamawiającego. Zamawiający zatem może, ale nie musi, określać warunki udziału w postępowaniu. Stosownie do art. 112 ust. 2 Pzp warunki mogą dotyczyć wyłącznie zdolności do występowania w obrocie gospodarczym, uprawnień do prowadzenia określonej działalności gospodarczej, sytuacji ekonomicznej lub finansowej oraz zdolności technicznej lub zawodowej (zob. komentarz do art. 112 Pzp).
4. Wykonawca. Wykonawcą jest każda osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, która oferuje na rynku wykonanie robót budowlanych lub obiektu budowlanego, dostawę produktów lub świadczenie usług lub ubiega się o udzielenie zamówienia, złożyła ofertę lub zawarła umowę w sprawie zamówienia publicznego (art. 7 pkt 30 Pzp). O udzielenie zamówienia publicznego może ubiegać się zarówno podmiot prywatny, jak i publiczny. Zgodnie z orzecznictwem TSUE prawo krajowe nie może zabraniać podmiotom niemającym zasadniczo celu zarobkowego (np. fundacjom o celu niezarobkowym) udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego na określone usługi, jeżeli podmioty takie są uprawnione do oferowania takich usług na rynku173.
5. Zamówienia zastrzeżone. Wyjątek od zasady, że o zamówienie publiczne może ubiegać się każda osoba lub jednostka organizacyjna, która nie podlega wykluczeniu oraz spełnia warunki udziału w postępowaniu, przewiduje art. 94 ust. 1 Pzp, według którego zamawiający może zastrzec w ogłoszeniu o zamówieniu, że o udzielenie zamówienia mogą ubiegać się wyłącznie wykonawcy, mający status zakładu pracy chronionej, spółdzielnie socjalne oraz inni wykonawcy, których głównym celem lub głównym celem działalności ich wyodrębnionych organizacyjnie jednostek, które będą realizowały zamówienie, jest społeczna i zawodowa integracja osób społecznie marginalizowanych.
172 Por. R. Szostak, O niektórych warunkach ubiegania się o zamówienie publiczne po nowelizacji ustawy, „Prawo Zamówień Publicznych” 2008, nr 3, s. 3.
173 Por. wyroki: z dnia 23 grudnia 2009 r. w sprawie C-305/08 Consorzio Nazionale Interuniversitario per le Scienze del Mare (CoNISMa) przeciwko Regione Marche, ECLI:EU:C:2009:807, pkt 47–49; z dnia 11 czerwca 2020 r. w sprawie C-219/19 Parsec Fondazione Parco delle Scienze e della Cultura przeciwko Ministero delle Infrastrutture e dei Trasporti i Autorità nazionale anticorruzione (ANAC), ECLI:EU:C:2020:470, pkt 20–23