Dział II
Postępowanie o udzielenie zamówienia klasycznego o wartości równej lub przekraczającej progi unijne
Rozdział 3
Tryby udzielania zamówień
Oddział 8
Zamówienie z wolnej ręki
Art. 213
Zamówienie z wolnej ręki – definicja trybu
1. Zamówienie z wolnej ręki to tryb udzielenia zamówienia, w którym zamawiający udziela zamówienia po negocjacjach tylko z jednym wykonawcą.
2. Zamawiający, po wszczęciu postępowania, może przekazać do publikacji Urzędowi Publikacji Unii Europejskiej ogłoszenie o zamiarze zawarcia umowy, z uwzględnieniem art. 216 ust. 1.
1. Pojęcie zamówienia z wolnej ręki. Zamówienie z wolnej ręki jest szczególnym trybem postępowania o udzielenie zamówienia publicznego wymienionym w art. 129 ust. 1 Pzp. Celem trybu z wolnej ręki jest daleko idące odformalizowanie oraz przyśpieszenie procedury udzielenia zamówienia publicznego w okolicznościach świadczących o braku rzeczywistej konkurencji w zakresie zamawianych usług, dostaw lub robót budowlanych lub w innych szczególnych okolicznościach uzasadniających celowość bądź konieczność szybkiego wyboru wykonawcy. Wszczęcie postępowania następuje zgodnie z art. 7 pkt 18 Pzp z chwilą przekazania zaproszenia do negocjacji. Tryb z wolnej ręki polega na prowadzeniu negocjacji tylko z jednym wykonawcą. Pojęcie negocjacji nie zostało w Pzp zdefiniowane. Istota negocjacji polega na prowadzeniu przez strony rokowań w celu wspólnego, zgodnego ustalenia postanowień przyszłej umowy. Wszelkie czynności stron bezpośrednio zmierzające do uzgodnienia stanowisk, w szczególności przekazywanie stanowisk negocjacyjnych lub posiedzenia uzgodnieniowe, należy zatem uznać za element negocjacji. Sama czynność negocjowania stanowi wyjątek od generalnej zasady komunikacji elektronicznej w postępowaniu o zamówienie publiczne. Potwierdzeniem powyższego znalazło swój wyraz w dopuszczeniu komunikacji ustnej w toku negocjacji na mocy art. 61 ust. 2 Pzp.
2. Ustawowe przesłanki zastosowania trybu. Zastosowanie trybu z wolnej ręki dopuszczalne jest tylko w przypadku wystąpienia co najmniej jednej z ustawowych przesłanek określonych w art. 214 ust. 1 Pzp. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 129 ust. 2 Pzp zamawiający może udzielić zamówienia w trybie przetargu nieograniczonego i przetargu ograniczonego, a w pozostałych trybach zamawiający może udzielić zamówienia tylko w przypadkach określonych w Pzp. Z uwagi na istotę zamówienia z wolnej ręki polegającego na wyjątkowym, niekonkurencyjnym wyborze wykonawcy, określone w Pzp przesłanki zastosowania tego trybu należy interpretować ściśle. Nadto należy wskazać, że zamawiający powołujący się na przesłankę zastosowania innego trybu niż przetarg nieograniczony oraz ograniczony musi być w stanie udowodnić jej wystąpienie. Powyższa zasada, podkreślana wielokrotnie przez UZP, znajduje odzwierciedlenie zarówno w orzecznictwie krajowym, jak i orzecznictwie TSUE152. Decyzja o zastosowaniu trybu z wolnej ręki powinna być należycie przemyślana i uzasadniona (faktycznie i prawnie), co podkreśla znaczenie rzetelnego przeprowadzenia etapu przygotowawczego dla takiego udzielenia.
3. Ogłoszenie o zamiarze zawarcia umowy. Publikacja w DUUE ogłoszenia o zamiarze zawarcia umowy jest dobrowolna, przy czym w odniesieniu do zamówień z wolnej ręki udzielanych w oparciu o przesłanki z art. 214 ust. 1 pkt 11–14 Pzp (współpraca publiczno-publiczna) istnieje obowiązek zamieszczenia ogłoszenia o zamiarze zawarcia umowy w BZP, na zasadach określonych w dziale III rozdziale 2 Pzp. W zakresie publikacji ogłoszeń w DUUE stosuje się odpowiednio przepisy art. 87 ust. 1 i 2 Pzp, co oznacza, że zamawiający przygotowuje ogłoszenia zgodnie z wzorami standardowych formularzy, określonymi w rozporządzeniu Komisji (UE) w sprawie ogłoszeń (ust. 1), natomiast przekazuje ogłoszenia zgodnie z formatem i procedurami elektronicznego przesyłania ogłoszeń, ustanowionymi przez Komisję Europejską, dostępnymi na stronie internetowej, o której mowa w ust. 3 załącznika VIII do dyrektywy klasycznej (ust. 2). Ogłoszenie o zamiarze zawarcia umowy przekazuje się do publikacji w DUUE po wszczęciu postępowania, które następuje wraz z przekazaniem zaproszenia do negocjacji (szerzej zob. art. 216 Pzp oraz komentarz do działu III rozdział 2 Ogłoszenia).
152 M.in. wyrok z dnia 10 marca 1987 r. w sprawie C-199/85 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Włoskiej, ECLI:EU:C:1987:115; wyrok z dnia 3 maja 1994 r. w sprawie C-328/92 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Królestwu Hiszpanii, ECLI:EU:C:1994:178 oraz wyrok z dnia 10 kwietnia 2003 r. w połączonych sprawach C-20/01 oraz C-28/01 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Federalnej Niemiec, ECLI:EU:C:2003:220, pkt 58; wyrok SN z dnia 6 lipca 2001 r. sygn. akt III RN 16/01; wyrok NSA z dnia 28 lutego 2003 r. sygn. akt II SA 2064/01; uchwała KIO z dnia 4 października 2012 r. sygn. akt KIO/KD 81/12, wyrok KIO z dnia 16 lipca 2013 sygn. akt KIO 1560/13