Dział VII
Umowa w sprawie zamówienia publicznego i jej wykonanie
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 447
Warunki zapłaty wynagrodzenia należnego wykonawcy w ramach umowy o roboty budowlane zawartej na okres powyżej 12 miesięcy
1. W przypadku zamówień na roboty budowlane, których termin wykonywania jest dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli umowa przewiduje zapłatę:
1) wynagrodzenia należnego wykonawcy w częściach, warunkiem zapłaty, przez zamawiającego, drugiej i następnych części należnego wynagrodzenia za odebrane roboty budowlane jest przedstawienie dowodów zapłaty wymagalnego wynagrodzenia podwykonawcom i dalszym podwykonawcom, o których mowa w art. 464 ust. 1, biorącym udział w realizacji odebranych robót budowlanych;
2) całości wynagrodzenia należnego wykonawcy po wykonaniu całości robót budowlanych, zamawiający jest obowiązany przewidzieć udzielanie zaliczek, przy czym udzielanie kolejnych zaliczek przez zamawiającego wymaga przedstawienia dowodów zapłaty wymagalnego wynagrodzenia podwykonawcom i dalszym podwykonawcom, o których mowa w art. 464 ust. 1, biorącym udział w realizacji części zamówienia, za którą zaliczka została wypłacona.
2. W przypadku nieprzedstawienia przez wykonawcę wszystkich dowodów zapłaty, o których mowa w ust. 1, wstrzymuje się odpowiednio:
1) wypłatę należnego wynagrodzenia za odebrane roboty budowlane,
2) udzielenie kolejnej zaliczki
– w części równej sumie kwot wynikających z nieprzedstawionych dowodów zapłaty.
3. W przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, zamawiający może wskazać w SWZ procentową wartość ostatniej części wynagrodzenia, która nie może wynosić więcej niż 50% wynagrodzenia należnego wykonawcy.
1. Wprowadzenie. Art. 447 Pzp dotyczy tylko umów o roboty budowlane zawartych na okres dłuższy niż 12 miesięcy. Nie dotyczy zatem umów na roboty budowlane zawartych na okres krótszy niż 12 miesięcy oraz umów na dostawy i usługi bez względu na okres ich trwania. Powyższy przepis stanowi powtórzenie regulacji zawartej w Pzp2004. Norma prawna określona w art. 447 Pzp ma na celu przede wszystkim zwiększenie skuteczności realizacji kontraktów publicznych na roboty budowlane oraz poprawę sytuacji podmiotów współrealizujących takie kontrakty w charakterze podwykonawców lub dalszych podwykonawców. Zgodnie z intencją ustawodawcy przepis ten powinien zapewnić płynność finansową wykonawców, podwykonawców i dalszych podwykonawców poprzez zwiększenie częstotliwości wypłacanego wynagrodzenia tym podmiotom, co daje gwarancję terminowej i pełnej zapłaty wynagrodzenia za wykonane zadania w ramach kontraktów publicznych23. Wymagania statuowane określone w omawianym przepisie powinny zatem znaleźć swoje odzwierciedlenie w zapisach umowy na roboty budowlane zawartej na okres powyżej 12 miesięcy.
2. Warunki zapłaty wynagrodzenia wykonawcy. Art. 447 Pzp przewiduje dwa warunki zapłaty wynagrodzenia należnego wykonawcy w ramach umowy o roboty budowlane zawartej na okres powyżej 12 miesięcy.
2.1. Pierwszy z nich z nich związany jest z wypłatą wynagrodzenia wykonawcy w częściach. W takim wypadku warunkiem zapłaty przez zamawiającego drugiej i następnych części wynagrodzenia za odebrane roboty jest przedstawienie dowodów zapłaty wymagalnego wynagrodzenia podwykonawcom i dalszym podwykonawcom. Przepis odnosi się do „dowodów zapłaty”, jednakże pojęcie to nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę. Z piśmiennictwa wynika, że dowodami takimi mogą być: pokwitowanie (art. 462 § 1 Kc), oświadczenie podwykonawcy czy też wyciąg z rachunku bankowego, z którego została dokonana zapłata wynagrodzenia należnego podwykonawcy24.
Przykładowo odnosząc się do tego zagadnienia, KIO stwierdziła25, że ustawodawca nie wskazał, co ma być owymi dowodami, ani nie zdefiniował pojęcia dowodu, jednak można przyjąć, że chodzi o taki „środek służący do wykazania prawdziwości okoliczności ważnych do rozstrzygnięcia sprawy (definicja słowa „dowód” zawarta w internetowym słowniku języka polskiego PWN), dzięki któremu zamawiający będzie miał poczucie, że wykonawca „udowodnił” mu zaistnienie danych okoliczności. Połączenie wydruku przelewu z oświadczeniem wykonawcy jest najbardziej popularnym i chyba najlepszym środkiem do osiągnięcia tego celu. Nie jest też powiedziane, że 1 dokument to 1 dowód, dowód w tym zakresie może bowiem się składać z całego ciągu dokumentów. Zdaniem Izby zamawiający postąpił poprawnie wskazując wykonawcy od razu w umowie, jakie dokumenty ma on przygotować wraz z fakturą. Jest to dla wykonawcy bardziej korzystne, niż gdyby dopiero po przedstawieniu mu faktury zamawiający zaczął wskazywać, że danego dokumentu nie uznaje za wystarczający dowód”.
A zatem dowodami zapłaty powinny być wszelkie dokumenty, z których wynika potwierdzenie zrealizowania obowiązku dotyczącego zapłaty wymagalnego wynagrodzenia za wykonaną część robót podwykonawcom i dalszym podwykonawcom.
W art. 447 Pzp zawarte jest także odwołanie do podwykonawców i dalszych podwykonawców, o których mowa w art. 464 ust. 1 Pzp, czyli takich podmiotów, które zawarły umowę o podwykonawstwo, której przedmiotem są roboty budowlane.
Obowiązek zapłaty wymagalnego wynagrodzenia dotyczy tylko tych podwykonawców lub dalszych podwykonawców, którzy wykonywali tę część robót budowlanych, za którą należy się wypłata wynagrodzenia dla wykonawcy. A contrario, obowiązek ten nie dotyczy zapłaty wynagrodzenia podwykonawcom lub dalszym podwykonawcom, którzy co prawda wykonali już pewną część robót budowlanych, ale nie tę, która mieści się w części, za którą jest płacone wynagrodzenie należne wykonawcy.
2.2. Drugi warunek wypłaty wynagrodzenia związany jest z jednorazową zapłatą całości wynagrodzenia po wykonaniu całości robót budowlanych. W takim wypadku zamawiający jest zobligowany do udzielania zaliczek (o zaliczkach – zob. komentarz do art. 442 Pzp). Przy czym udzielenie kolejnych zaliczek przez zamawiającego jest uzależnione od przedstawienia przez wykonawcę dowodów zapłaty wymagalnego wynagrodzenia podwykonawcom i dalszym podwykonawcom. Obowiązek uprzedniego zapłacenia podwykonawcom i dalszym podwykonawcom dotyczy podmiotów, o których mowa w art. 464 ust. 1 Pzp, a także biorących udział w realizacji części zamówienia, za którą zaliczka została udzielona.
Z treścią tego przepisu koreluje art. 443 ust. 3 Pzp, który odnosi się do wszystkich umów zawieranych na okres dłuższy niż 12 miesięcy (na dostawy, usługi i roboty budowlane). Zgodnie z brzmieniem tego przepisu zaliczka nie może być mniejsza niż 5% wynagrodzenia należnego wykonawcy. Odnosi się to zatem do umów na roboty budowlane, których okres realizacji przekracza 12 miesięcy.
3. Nieprzedstawienie dowodów zapłaty. Art. 447 ust. 2 Pzp reguluje sytuację, w której wykonawca nie przedstawia wszystkich dowodów zapłaty, o których była mowa w art. 447 ust. 2 Pzp. Wówczas zamawiający wstrzymuje odpowiednio wypłatę należnego wynagrodzenia za odebrane roboty budowlane bądź udzielenie kolejnej zaliczki w części równej sumie kwot wynikających z nieprzedstawionych dowodów zapłaty. Tym samym, jeżeli wykonawca tylko w części wykaże zapłatę wynagrodzenia za odebrane roboty budowlane z tytułu umów o podwykonawstwo, otrzymuje on wynagrodzenie pomniejszone o wysokość kwoty wymagalnych wynagrodzeń, niewypłaconych podwykonawcom lub dalszym podwykonawcom.
4. Wskazanie procentowej wartości ostatniej części wynagrodzenia. W przypadku gdy w umowie o roboty budowlane zawartej na okres dłuższy niż 12 miesięcy przewidziano możliwość zapłaty wynagrodzenia należnego wykonawcy w częściach, art. 447 ust. 3 Pzp umożliwia zamawiającemu wskazanie w SWZ procentowej wartości ostatniej części wynagrodzenia. Równocześnie ustawodawca wprowadził ograniczenie wysokości takiej ostatniej części wynagrodzenia poprzez wskazanie, że nie może ona wynosić więcej niż 50% wynagrodzenia należnego wykonawcy.
23 Por. Uzasadnienie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo zamówień publicznych, VII kadencja, druk sejm. nr 1179, s. 9, https://www.sejm.gov.pl/Sejm7.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=1179 (dostęp: 18 maja 2021 r.)
24 Tak: W. Dzierżanowski, J. Jerzykowski, M. Stachowiak, Prawo zamówień publicznych. Komentarz, wyd. VII, Lex 2017, komentarz do art. 143a
25 Wyrok KIO z dnia z 8 sierpnia 2014 r., sygn. akt KIO 1506/14, Legalis