Dział I
Przepisy ogólne
Rozdział 7
Komunikacja zamawiającego z wykonawcami
Art. 69
Narzędzia elektronicznego modelowania danych budowlanych
1. W przypadku zamówień na roboty budowlane lub konkursów zamawiający może wymagać sporządzenia i przedstawienia ofert lub prac konkursowych przy użyciu narzędzi elektronicznego modelowania danych budowlanych lub innych podobnych narzędzi, które nie są ogólnie dostępne.
2. Zamawiający zapewnia wykonawcom lub uczestnikom konkursu możliwość skorzystania z alternatywnego środka dostępu do narzędzi, o których mowa w ust. 1.
1. Wprowadzenie. Rozważając kwestie modelowania danych o obiektach budowlanych (ang. building information modeling, BIM), należy zauważyć, że nie istnieje jedna uzgodniona definicja BIM czy narzędzi typu BIM. Wydaje się, że szeroko rozumiane modelowanie informacji o obiektach budowlanych należy postrzegać jako elektroniczne gromadzenie i zarządzanie jak największą ilością danych o tych obiektach, a następnie efektywne ich przetwarzanie na potrzeby każdego etapu cyklu życia obiektu, w tym jego projektowania, budowania, jak i późniejszego eksploatowania i zarządzania nim. Celem takiej organizacji i zarządzania informacją budowlaną jest przede wszystkim racjonalizacja i optymalizacja procesów budowlanych.
Według BIM Standard PL182 metodyka BIM pozwala lepiej szacować ryzyka związane z inwestycją budowlaną, istotnie je zmniejszać, przyczyniając się do realizacji lepszych technicznie i efektywniejszych ekonomicznie obiektów budowlanych. Osiąga się to dzięki zastosowaniu elektronicznych narzędzi modelowania danych budowlanych (programów komputerowych) i jednoczesnemu zaprojektowaniu odpowiedniego procesu informacyjnego. Centralnym elementem procesu informacyjnego jest model informacyjny stanowiący wirtualną reprezentację realnej budowli i odzwierciedlający rzeczywiste cechy i właściwości takiej budowli, nazywany „cyfrowym bliźniakiem” (ang. digital twin). Model informacyjny będący bazą danych zawiera informacje o geometrii i położeniu, jak również m.in. o zachowaniu poszczególnych elementów, ich parametrach fizycznych, wzajemnych relacjach czy różnego rodzaju zależnościach między nimi. W związku z tym przedmiot zamówienia w inwestycjach budowlanych realizowanych z zastosowaniem metodyki BIM ma podwójny charakter – jest nim sam obiekt budowlany, jak i jego cyfrowy bliźniak, czyli model informacyjny, na którym wspólnie pracują wszystkie strony zaangażowane w inwestycję183.
2. Przepisy europejskie. Pojęcie „narzędzia elektronicznego modelowania danych budowlanych lub podobne” pojawia się w dwóch z trzech przyjętych w 2014 r. dyrektywach europejskich regulujących udzielanie zamówień publicznych w Unii Europejskiej, tj. w dyrektywie klasycznej oraz w dyrektywie sektorowej. W art. 22 ust. 4 dyrektywy klasycznej stwierdzono, że w odniesieniu do zamówień publicznych na roboty budowlane i konkursów państwa członkowskie mogą wymagać zastosowania szczególnych narzędzi elektronicznych, takich jak narzędzia elektronicznego modelowania danych budowlanych lub podobne. W takich przypadkach instytucje zamawiające muszą zaoferować alternatywne środki dostępu zgodnie z art. 22 ust. 5 dyrektywy klasycznej do czasu, gdy takie narzędzia staną się ogólnie dostępne w rozumieniu art. 22 ust. 1 akapit pierwszy, zdanie drugie tej dyrektywy.
Analizując powyższy przepis dyrektywy, należy zauważyć, że w odniesieniu do zamówień publicznych na roboty budowlane i konkursów państwa członkowskie UE mogą, ale nie muszą, poprzez swoją legislację krajową wprowadzić obowiązek zastosowania szczególnych narzędzi elektronicznych, takich jak narzędzia typu BIM lub podobne. Państwa członkowskie mogą również dopuścić stosowanie narzędzi typu BIM lub podobnych, zostawiając poszczególnym zamawiającym decyzję, czy będą oni wymagać w prowadzonych przez siebie inwestycjach zastosowania takich narzędzi, czy też nie. Jeżeli wymaga się zastosowania narzędzi typu BIM, a narzędzia tego typu nie są środkami ogólnie dostępnymi, wtedy zamawiający muszą zaoferować alternatywne środki dostępu do takich narzędzi do momentu, gdy staną się one ogólnie dostępne. Generalnie zastosowanie narzędzi typu BIM w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego przede wszystkim nie może prowadzić do ograniczania konkurencji, jak również nie może naruszać innych zasad traktatowych. Narzędzia takie muszą być niedyskryminujące, interoperacyjne z produktami ICT będącymi w powszechnym użyciu, nie mogą ograniczać dostępu wykonawców do postępowania o udzielenie zamówienia publicznego.
3. Przepisy krajowe. Pzp transponuje przepisy dyrektyw dot. narzędzi elektronicznego modelowania danych budowlanych lub narzędzi podobnych poprzez wprowadzenie możliwości wymagania przez poszczególnych zamawiających zastosowania takich narzędzi. Pzp nie wprowadza powszechnego obowiązku zastosowania narzędzi typu BIM w określonych rodzajach postępowań/inwestycji. Rozwiązania obligatoryjne w tym zakresie funkcjonują w niektórych państwach UE, w których narzędzia typu BIM stosuje się od dłuższego czasu i gdzie stały się one swego rodzaju standardem zarówno w inwestycjach prywatnych, jak i publicznych, jak np. w Wielkiej Brytanii czy krajach skandynawskich.
Zgodnie z Pzp w przypadku zamówień na roboty budowlane lub konkursów poszczególni zamawiający, w zależności od swoich potrzeb, mają możliwość wymagania sporządzenia i przedstawienia ofert lub prac konkursowych przy użyciu narzędzi elektronicznego modelowania danych budowlanych lub innych podobnych narzędzi, które nie są ogólnie dostępne. Podczas gdy ustawodawca wskazuje na możliwość wymagania narzędzi typu BIM na etapie składania ofert, który jest zasadniczym etapem, jeśli chodzi o zastosowanie takich narzędzi, zamawiający może wymagać zastosowania takich narzędzi na innych (kolejnych) etapach procedury przetargowej, jak i w trakcie realizacji umowy w sprawie zamówienia publicznego. Wskazanie etapu składania ofert nie ogranicza zamawiających w ich swobodzie wymagania narzędzi typu BIM na innych etapach procedury i realizacji umowy w sprawie zamówienia publicznego. Sam etap składania ofert jest istotny, jeżeli chodzi o zademonstrowanie potencjału narzędzi typu BIM ze względu na możliwość stworzenia już na początku całego procesu modelu BIM obiektu i następnie wszechstronnego jego wykorzystania.
4. Ogólna dostępność narzędzi typu BIM. Zgodnie z przepisem art. 69 Pzp zamawiający może wymagać zastosowania narzędzi typu BIM, które nie są ogólnie dostępne i jak wskazuje ust. 2 tego artykułu, w takiej sytuacji zapewnia wykonawcom lub uczestnikom konkursu możliwość skorzystania z alternatywnego środka dostępu do takich narzędzi. W związku z powyższym zasadniczą kwestią, która wynika z przepisu, jest „ogólna dostępność” narzędzi typu BIM, ponieważ w przypadku braku takiej dostępności zamawiający zapewnia alternatywny środek dostępu do takich narzędzi.
W związku z powyższym należy rozważyć kwestię poziomu dostępności narzędzi typu BIM wśród (potencjalnych) wykonawców uczestniczących w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego na roboty budowlane lub konkursach.
182 Opracowanie BIM Standard PL. Projekt zasad przygotowania i realizacji inwestycji kubaturowych w Polsce zgodny z normą PN-EN ISO 19650 i krajowym prawem budowlanym. Wersja dokumentu nr 2.0. Warszawa, wrzesień 2020 r. https://www.gov.pl/web/uzp/bim-standard-pl (dostęp: 10 stycznia 2023)
183 Ibidem