Dział VII
Umowa w sprawie zamówienia publicznego i jej wykonanie
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 434
Zawieranie umów na czas oznaczony
1. Umowę zawiera się na czas oznaczony.
2. Zamawiający może zawrzeć umowę, której przedmiotem są świadczenia powtarzające się lub ciągłe, na okres dłuższy niż 4 lata, jeżeli wykonanie zamówienia w dłuższym okresie spowoduje oszczędności kosztów realizacji zamówienia w stosunku do okresu czteroletniego lub jest to uzasadnione zdolnościami płatniczymi zamawiającego lub zakresem planowanych nakładów oraz okresem niezbędnym do ich spłaty.
1. Zawieranie umów na czas oznaczony. Przepis art. 434 ust. 1 Pzp konstytuuje zasadę zawierania umów w sprawach zamówień publicznych na czas oznaczony. Tym samym istnieje generalny zakaz zawierania umów w sprawach zamówień publicznych na czas nieoznaczony. Powyższa reguła ma na celu ochronę interesów potencjalnych wykonawców oraz zapewnia poszanowanie zasady uczciwej konkurencji poprzez umożliwienie dostępu do rynku zamówień publicznych nowym podmiotom. Od powyższej zasady ustawodawca przewidział wyjątki w art. 435 Pzp.
Należy pamiętać, że brak ograniczenia co do okresu, na który zamawiający może zawrzeć umowę, nie wyłącza stosowania zasad wynikających z odrębnych przepisów właściwych dla zaciągania zobowiązań przez zamawiających, w szczególności zamawiających zobowiązanych do stosowania przepisów ustawy o finansach publicznych.
2. Zawieranie umów, których przedmiotem są świadczenia powtarzające się lub ciągłe. W stosunku do zamówień, których przedmiotem są świadczenia powtarzające się lub ciągłe, w art. 434 ust. 2 Pzp ustanowiono ograniczenie w stosunku do możliwości zawierania umów na czas oznaczony. Zamawiający może więc bezwarunkowo zawrzeć umowę na okres nie dłuższy niż cztery lata, natomiast zawarcie umowy na okres dłuższy wymaga wykazania spełnienia przesłanek określonych w tym przepisie. Zamawiający może zatem zawrzeć umowę, której przedmiotem są świadczenia powtarzające się lub ciągłe na czas oznaczony, dłuższy niż 4 lata, jeżeli wykonanie zamówienia w dłuższym okresie spowoduje oszczędności kosztów realizacji zamówienia w stosunku do okresu czteroletniego lub jest to uzasadnione zdolnościami płatniczymi zamawiającego lub zakresem planowanych nakładów oraz okresem niezbędnym do ich spłaty.
Ponieważ przepisy Pzp nie definiują, jakie świadczenia należy uznać za powtarzające się lub ciągłe, dlatego też dla wyjaśnienia tego pojęcia pomocna będzie doktryna prawa cywilnego. Świadczenia okresowe definiuje się jako czynności powtarzane cyklicznie, tj. powtarzające się w ściśle określonych, niekoniecznie jednakowych odstępach czasu, realizowane więcej niż jednokrotnie, tzn. w sposób powtarzalny. Pojedyncze świadczenie okresowe posiada co prawda samoistny charakter, jednak jest tylko jednym ze składników danego stosunku zobowiązaniowego, którego zakres wyznacza czas trwania tego stosunku. To odróżnia świadczenia okresowe od świadczenia jednorazowego rozłożonego na raty, w którego przypadku czynnik czasu nie ma wpływu na rozmiar świadczenia i którego zakres jest z góry określony, a poszczególne, świadczone sukcesywnie raty składają się na z góry określoną całość13. Natomiast świadczenie ciągłe polega na określonym, stałym zachowaniu się dłużnika przez czas trwania stosunku prawnego (np. umowy). Cechą świadczenia ciągłego jest brak możliwości wyodrębnienia poszczególnych zachowań dłużnika, które mogłyby być potraktowane jako samoistne świadczenia albo części (partie) świadczenia14.
Zamawiający ma zatem możliwość zawarcia umowy na czas oznaczony dłuższy niż 4 lata, której przedmiotem są świadczenia powtarzające się lub ciągłe, jeżeli dodatkowo zaistnieje jedna z przesłanek, tj.:
1) wykonanie zamówienia w dłuższym okresie niż 4-letni spowoduje oszczędność kosztów realizacji zamówienia lub
2) uzasadnione jest to zdolnościami płatniczymi zamawiającego lub
3) uzasadnione jest to zakresem planowanych nakładów oraz okresem niezbędnym do ich spłaty.
Powyższe warunki mają charakter rozłączny, tj. zaistnienie któregokolwiek z nich pozwala na zawarcie umowy (której przedmiotem są świadczenia powtarzające się lub ciągłe) na okres oznaczony, dłuższy niż 4 lata.
Na gruncie przepisów Pzp2004, jeżeli wartość zamówienia przekraczała progi unijne, wówczas do zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego, której przedmiotem było świadczenie okresowe lub ciągłe, wymagane było dodatkowo zawiadomienie Prezesa Urzędu o takim zamiarze. Pzp nie przewiduje takiego obowiązku.
13 Z. Radwański, Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 1995, s. 65 i nast.
14 E. Łętowska, [w:] System Prawa Prywatnego, t. 5, 2013, s. 215, Legalis